آداب ورسوم درتاجیکستان

  • نوروز:

تاجیکان حتی در دوران شوروی این سنت نیاکانی را حفظ کرده و آن را ارج مینهادند. سمنو پزی و تهیه شیرینی ها و نانهای خانگی از آیینهای نوروزی است. چیدن سفره هفت سین و هفت شین هم در بسیاری از نقاط کشور رایج است. دسترخان رمزی ( سفره نمادین ) نوروزی تاجیکان شامل هفت سین و هفت شین است و این دو هفت معمولا شامل:

سین: سبزه، سومَنَک  ،سیرکا( سرکه) ، سَنجد، سِپند یا سیاه دانَه ، سیب و سیر

شین: شمع ، شیر ، شیرینی ، شراب ، شربت ، شبت (شوید)  و شانه  .

از تفاوتهای آداب نوروزی ایران و تاجیکستان مربوط به لحظه سال تحویل است که تاجیکان به رسم سال میلادی ساعت ۱۲ شب روز ۲۰ مارس را به عنوان لحظه تحویل سال جشن میگیرند و صبح روز اول فروردین ۲۱ مارس در نوروزگاه و دیگر مناطق گردهمایی عمومی به صورت دست جمعی این جشن باستانی را گرامی میدارند.

  • روز استقلال:

نهم سپتامبر هر سال از سوی دولت و ملت تاجیکستان سالگرد استقلال این کشور از اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ .م جشن گرفته میشود.

  • رمضان و عید فطر:

سحوری زدن از رسوم قدیم در ماه شریف رمضان بین جوامع مسلمانان رایج بوده امروزه هم دربرخی دهات اطرف شهر قرغانتپۀ  تاجیکستان این آیین رایج است. نشالا از شیرینی های معروف و خوش مزه مردم تاجیک در ماه شریف رمضان می باشد که از ریشه نوعی گیاه کوهی و تخم مرغ و شکر آماده می شود.تراویح یکی از نمازهای مستحب است که در ماه مبارک و شریف رمضان اقامه می شود . در این نماز که بعد از افطار خوانده می شود و بیش از یکساعت به طول می انجامد حداقل یک جزء از قران کریم  در نماز تلاوت می شود.

سه روز تعطيلات عيد رمضان تاجيکستان بود و البته اين تعطيلي کمي کار ما را براي برخي ديدارهاي اداري با مشکل روبه رو کرد اما خودش برکاتي به همراه داشت. عيد فطر براي مردم تاجيکستان يکي از مهم ترين اعياد است در کنار عيد قربان و عيد نوروز. با توجه به اين که در تعطيلات علاوه بر ادارات، بازار هم تعطيل مي شود، فرصتي پيش مي آيد تا مردم به سنت هاي جشن فطر بپردازند. از جمله سنت هاي خوب اين جشن، گسترده شدن سفره هايي پر از انواع خوردني ها شامل نان هاي محلي و روغني، شيريني ها، ميوه و آشاميدني است . مردم تاجيکستان با رويي باز ما را به خانه هايشان دعوت مي کردند تا مهمان سفره هايشان باشيم. از جمله سنت هاي زيباي ديگر عيد رمضان برپايي «عيد اول عروس» بود. در نزديکي محل اقامت ما مجلسي برپا بود که براي عيد اول عروس ترتيب داده شده بود. همان سفره پر از خوراکي پهن بود تا مهمانان چه اقوام و آشنايان و چه افراد بيگانه دعوت شوند و صاحب خانه پذيراي آنها باشد.

مادربزرگي مهربان و گشاده رو به خوبي از ما استقبال کرد. او مي گفت: در تاجيکستان پس از مراسم عروسي در اولين عيدي که از راه مي رسد، عيد اول عروس مي گيريم (چيزي شبيه عيد اول متوفي که ما در ايران داريم) هرچند تعدادي عکس از اين سفره رنگين انداختم اما مادربزرگ خيلي حاضر نبود از او عکس بگيرم.مي گفت:من حاج خانمم، نبايد از من صورت بگيريد.(۱)

  • عید قربان:

با توجه به اهمیت و جایگاه اعیاد اسلامی در میان کشور بود که دولت تاجیکستان پس از کسب استقلال، روزهای عید فطر و قربان را تعطیل اعلام کرد. به این مناسبت در تمام مساجد جامع با حضور صدها هزار نفر نماز عید برگزار می‌شود.

طبق سنت در این روز بیشتر مردم لباس‌های نو و تمیز به تن کرده و در نماز عید حضور پیدا می‌کنند. سپس نمازگزاران یکدیگر را به این مناسبت تبریک گفته و عمدتا به آرامگاه ها می‌روند تا با قرائت آیاتی از قرآن کریم روح گذشتگان خود و همه مسلمانان را شاد کنند.

پس از اقامه نماز عید مردم به دیدار هم می روند. در این سه روز درب خانه ها گشوده است و هر رهگذر می تواند برای عید دیدنی و تبریک عید وارد خانه شود و بر سر سفره بنشیند و هر چه میل دارد بخورد.

بعد از نماز عید بخش قابل توجهی از مردم نیز گوسفند، بز و یا گاو قربانی می‌کنند. آنها قربانی کردن را نمادی از ایثار در راه بندگی خداوند می‌دانند که باعث تقوای قلب و طهارت نفس می‌دانند.

بسیاری از مردم مسلمان تاجیکستان ‎ ۱۰روز پیش از عیدقربان به استقبال این عید رفته و روزه می گیرند. برگزاری مراسم نماز عید، انداختن سفرهای عیدانه، ذبح دام، عیادت از بیماران، قرائت قرآن برای شادی روح رفتگان و عیدی دادن بخصوص به کودکان ازجمله سنتهایی هستند که مردم مسلمان تاجیکستان در روزهای جشن عید قربان انجام می دهند. خرید پوشاک و تهیه هدایا برای همسر، فرزندان، خویشان و دوستان و افراد کم بضاعت نیز از دیگر سنتهای مردم تاجیک است.

تهیه سفره عید فطر و قربان هم در تاجیکستان مرسوم است. به نوعی که حتی افراد فقیر و کم بضاعت نیز از هزینه کردن منصرف نمی‌شوند. به این دلیل است که بازارهای تاجیکستان بالاترین میزان فروش انواع میوه و مواد غذایی را در ایام اعیاد فطر و قربان دارند.

دسترخان عیدانه از روز قبل عید در هرخانه آماده می شود اما تاجیکها تا قبل از اقامه نماز عیدقربان و انجام قربانی، غذا نمی خورند و سعی می کنند با خوردن غذایی که با گوشت قربانی درست شده است به عنوان تبرک افطار کنند، سپس دسترخان آراسته و گسترده خود را تا سه روز پذیرای میهمانان می سازند.از روزها پیش زنان اقدام به آماده سازی انواع نان، حلوا و شیرینی‌ها می‌کنند.

مراسم عید قربان از دمیدن آفتاب روز عید با ‘عیدگردک’ کودکان که از قبل پاکتهایی را به این منظور تهیه کرده اند و دادن هدایایی از سوی بزرگسالان به آنها همچون شیرینی و شکلات و یا پول به آنها آغاز می شود.

در این روز بیش از همه کودکان شادی و خوشحالی می‌کنند، زیرا جدا از آنکه به مناسبت این عید خانواده‌هایشان برایشان لباس‌های نو خریده و هدایایی تقدیم می‌کنند، باز برای تبریک به منازل اطراف رفته و عیدی دریافت می‌کنند.

عیادت خویشاوندان، سالمندان و بیماران و تبریک این عید و خواندن دعا به روح اموات از آئین‌های این عید اسلامی است که طی معمولا تا ۳ روز ادامه پیدا می‌کند.

تاجیکها کودکانی را که در روز عیدقربان به دنیا می آیند اگر پسر باشد ‘قربان’ و ‘قربانعلی’ و اگر دختر باشد ‘قربان گل’ نامگذاری می کنند.

همچنین برگزاری مراسم عروسی در سه روز عید قربان در بین تاجیکها مورد تاکید بوده و خانواده های بسیاری سعی دارند تا دراین ایام مبارک جشن ازدواج فرزندان خود را برگزار کنند.


۱-به نقل از: دکتر مجید اسدی، دکتر قیام الدین نعیمف، روزنامه خراسان مرداد ۹۳

۲-به نقل از: دکتر هدیه شریفی