جغرافیا تاجیکستان

 

 

  • موقیت جغرافیایی

این کشور در جنوب شرقی آسیای مرکزی با قلمرویی به وسعت  ۱۴۳٫۱ هزار کیلومتر مربع و جمعیت ۸ میلیون نفر (در تاریخ ۰۱/۰۴/۲۰۱۳) قرار دارد با طول جغرافیایی ۷۰۰ کیلومتر از طرف غرب به شرق و عرض جغرافیایی ۳۵۰ کیلومتر از شمال به جنوب. از طرف غرب و شمال مرزهای با ازبکستان به طول ۹۱۰ کیلومتر و با قرقیزستان ۶۳۰ کیلومتر و از طرف شرق با چین ۴۳۰ کیلومتر مرز دارد.

  • کوه ها:

این کشور در منطقه ای کوهستانی قرار گرفته به طوریکه  ۹۳% از قلمرو تاجیکستان توسط کوه هایی با متوسط ارتفاع ۳۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا (ارتفاع کوه ها بین ۳۰۰ تا ۷۴۹۵ متر) پوشیده  شده است. از قله های مرتفع آن قله سامانی(۷۴۹۵ متر)، قله ابوعلی ابن سینا (۷۱۳۴ متر)، کرژنوسکایا (Korjenevskaya   ۶۹۷۴متر) نام دارد و ترکیب قرار گرفتن عوارض جغرافیایی به این صورت است: دره فرغانه ( Farghona ) در شمال قرار دارد؛ در شمال غربی و قسمت های مرکزی رشته کوه های حصار ، زرافشان ، ترکمنستان و هیمالیا  قرار گرفته است؛ جنوب شرقی به طور اغراق آمیزی رشته کوه های پامیر ( قله سامانی نیز در این رشته کوه واقع است)؛ در جنوب غربی نیز حصار ، وخش و دیگر دره ها قرار دارند.

  • آبها:

تاجیکستان بر اساس منابع آبی در مکان دوم در میان کشورهای مشترک المنافع  قرار دارد. و بیشترین ذخایر کل کشورهای مشترک المنافع را با بیش از ۱۰۰۰ رودخانه، ۲۰۰۰ دریاچه و ۸۰۰۰ یخچال طبیعی دارد. کل یخچال های طبیعی این کشور بیشتر از ۸۴۷۶ کیلومتر مربع است. سطح یخچال های تاجیکستان معرف ۵۰% کل یخچال های طبیعی در آسیای مرکزی میباشد. بیش از ۱۰۰۰ یخچال طبیعی ثبت شده به طول بیش از ۱٫۵ کیلومتر وجود دارند. به طوری که بیش از ۱۶ کیلومتر بزرگترین یخچال کوهستانی در دنیا می باشد. فدچنکو ( Fedchenko) در پامیر کشور تاجیکستان واقع می باشد.

جمهوری تاجیکستان دریاچه و رودخانه های فراوانی دارد . رودخانه ها ۶۰% از کل ذخایر آبی آسیای مرکزی را تشکیل می دهند . طولانی ترین رودخانه ها بر حسب کیلومتر در قلمرو تاجیکستان به شرح زیر هستند: پنج (۹۲۱)، آمودریا (۶۵) سیردریا (۱۸۵)، زرافشان (۳۰۶)، مرغاب (۴۹۱)، وخش (۵۲۴)، کافرنهان (۳۸۷) و گند (۲۹۶).

در تاجیکستان ۱۳۰۰ دریاچه با مساحت کل ناحیه ۷۰۵ کیلومتر مربع وجود دارد. سریز ، کرکول و یاشکول ( Karakul, Sarez و Yashikul ) از جمله دریاچه های طبیعی این کشور هستند. دریاچه ها به طور عمده در ارتفاع ۳۵۰۰ متری قرار دارد.

  • آب و هوا:

اقلیم تاجیکستان خشک قاره ای با تنوع زیادی در نواحی مختلف می باشد. تغییرات دمای از صحرا های خشک سوزان در منطقه ختلان  تا هوای خیلی سرد در پامیر شرقی ( حداقل دمای مطلق ۶۳- درجه سانتی گراد). مقدار عمده نزولات جوی از دسامبر تا مارس می باشد. به طور متوسط بیشتر از ۳۰۰ روز آفتابی هر سال دارد.

  • گیاهان و جانوران بومی:

خاک تاجیکستان و کلیه گیاهان و جانوران آن نسبت به شرایط محیط با ارتفاع زیاد تطابق یافته اند . به طوری که درختان میوه های وحشی به وفور یافت می شوند و مردم بسیار زیاد از آنها استفاده می کنند .

در تاجیکستان ۸۰ گونه پستاندار، بیش از ۳۵۶ نوع پرنده، ۴۹ نوع خزنده، ۴۰ نوع ماهی، ۱۰۰۰۰ نوع حشره مختلف وجود دارد. شکارچیانی از قبیل یوزپلنگ، سیاه گوش، خرس، کفتار، سمور دریایی، گرگ، روباه و سمور به همراه گوزن و بزکوهی در این سرزمین به چشم  می خورد.

  • ذخائر طبیعی:

کل مناطق حفاظت شده ۲۱% کل قلمروی جمهوری تاجیکستان را تشکیل می دهد. از جمله مناطق حفاظت شده  تایگر ، زارکول ، دشت جوم ، رومیت.

  • رسوبات معدنی:

تاجیکستان نیز غنی از رسوبات معدنی میباشد. در حال حاضر بیش از ۴۰۰ رسوب شناسایی شده اند ،در حدود ۱۰۰عدد از این رسوبات مورد بهره برداری قرار گرفته اند. ۴۰ نوع ماده معدنی خام از قبیل مواد معدنی فسیلی ( حدود ۱۰ عدد)، اوره و منابع غیر فلزی ( حدود ۹۰ عدد) استخراج شده اند.

تاجیکستان بزرگترین معادن ذغال سنگ در آسیای مرکزی را دارد. کل ذغال سنگ براوردی به اندازه ۴ میلیون تن می باشد. رسوبات برای برخی فلزات کمیاب از قبیل روی، سرب، بیسموت، مولیبدنیم، تانگستن، طلا، نقره، انتیموان، جیوه و فلوریت به همراه گاز و نفت در میان رسوبات دیگر میباشد.

  • تقسیمات کشوری:

تاجیکستان دارای چهار ولایت (معادل استان) است:

۱- نواحی تابع جمهوری به مرکزیت دوشنبه.  شامل شهرهای : وحدت، راغون، تورسون زاده. نواحی (معادل شهرستان) : رشت، رودکی، طویل در، تاجیک آباد، فیض آباد، حصار.

۲- ولایت کوهستانی خودمختار بدخشان به مرکزیت خاروغ. برخی از نواحی آن: ونج،دروازه، اشکاشیم، مُرغاب، راشت قلعه، روشان و سغانان.

۳- ولایت سُغد به مرکزیت خجند. شهرها و نواحی آن: عینی. اَشت. باباجان غفورف. ظفرآباد. اِستروشَن. استقلال. اِسفَره. کانی بادام. کوهستان مستچاه. پنجَکِنت. مستچاه. اِسپیتامنت. خُجند. چِکالوسک. شهرستان. غانچی. قَیرَقوم. جَبار رسولف

۴- ولایت ختلان به مرکزیت قرقان تپه. شهرها و نواحی دیگر آن: کولاب، نارک، باختر، وخش و واسع.

 

map-tajikistan